Türkiye’de kadın istihdamının düşüklüğü gittikçe artan oranda, değişik kesimlerin farklı bakışaçılarından tartıştığı bir konu haline geldi. Buna karşın, bu tartışmalarda ileri sürülen, sorunun çözümüne yönelik önerilerin bütünlükten uzak olması ve hükümetlerin bu konu karşısında gösterdikleri duyarsızlık kaygı verici bir durum sergiliyor.  

Kadın Emeği ve İstihdamı Girişimi (KEİG), 2 Nisan 2006 tarihinde, kadın emeği ve istihdamı alanında çalışan bir grup kadın aktivist ve akademisyen tarafından kurulmuştur.

KEİG, 24 Şubat 2007 tarihinde, Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden gelen kadın örgütleri, sendikalar, meslek odaları, meslek dernekleri, işveren örgütleri, üniversiteler, kamu kurumları ve yerel yönetimlerin temsilcilerinin katıldığı Kadın Emeği ve İstihdamı Toplantısı’nı düzenledi. Konferanstan sonra KEİG, kadın örgüt ve inisiyatiflerinin üye olduğu bir Platforma dönüştü.

KEİG Platformunun üyeleri, kadın emeği ve istihdamı konusunda kadın bakış açısı ile çalışan kadın sivil toplum kuruluşları, inisiyatifleri ve grupları ile belediyeler, sendikalar ve yarı kamusal kuruluşların içindeki kadın bakış açısı ile çalışan kadın grupları ve inisiyatiflerinden oluşmaktadır. 

KEİG Platformu,

• kadınların eviçi ve evdışı emeğini görünür ve değerli kılmak ve
• kadınların insana yaraşır çalışma koşulları içinde erkeklerle eşit olanak ve fırsatlara sahip olarak istihdam edilecekleri bir ortamın oluşturulmasını sağlamak için üye örgütlerin deneyimlerinden yola çıkarak ortak politikalar üreterek cinsiyete dayalı sisteme karşı mücadele vermeyi amaçlar.

Boşanmış, dul, kocasını terk etmiş/kocası tarafından terk edilmiş, kocası cezaevinde olan kadınlar Türkiye'de nasıl yaşar?

Şemsa Özar ve Burcu Yakut-Çakar

KEİG Platformu ve Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Politika Forumu

10 Eylül 2011 tarihinde İstanbulda yapılan toplantıda Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Md’lüğü için yapılan araştırmanın raporu açıklandı.

http://www.spf.boun.edu.tr/content_files/SPF-SYDGM_NihaiRapor.pdf 

Boşanan, dul kalan, terk edilen/eşini terk eden, eşi cezaevine giren, yani bir biçimde birlikte oldukları erkekler yaşamlarından çıkan kadınlar, daha önceki yaşamlarına göre çok farklı bir hayata adım atmaktadır. Bu durumdaki birçok kadın, yeni hayatlarında maddi açıdan büyük güçlüklerle karşılaşmakta; bunun yanı sıra gündelik yaşamlarının neredeyse her anında ayrımcılık içeren toplumsal yargılarla başetmek durumunda kalmaktadır. Bu zor süreçte kamu kurumlarından da aile kurumundan da ihtiyaç duydukları maddi ve manevi desteği alabildikleri söylenemez. Bu olgu, toplumsal yaşamımızda hüküm süren kadınlara karşı cinsiyete dayalı eşitsizlik ve ayrımcılık pratikleri kadar, özellikle son yıllarda gittikçe artan biçimde güvencesizleştirilen çalışma yaşamından ve sosyal güvenlik sisteminin yetersizliklerinden de kaynaklanmaktadır.  

Aile içi cinsiyet temelli iş bölümünde kadınlara parasal karşılığı olmayan ev işleri ve tüm ailenin bakımına yönelik hizmetleri yerine getirmek düşmekte, bu hizmetleri karşılayacak kamusal düzenlemelerin yokluğu ve cinsiyet temelli iş bölümünün katılığı kadınların ev dışında gelir getirici işlerde çalışmasını neredeyse imkânsız kılmaktadır. Bu nedenlerle, evin gelir getiren erkekleri yaşamlarından çıkan kadınlar, genellikle çocuklarıyla birlikte, apansız bir yoksullaşma içine düşebilmektedir. Sosyal güvence kapsamında olan eşleri vefat edenler ya da boşanma sonrası nafakaya hak kazanan kadınlar arasında dahi gelir kaybı ve yoksullaşma sıklıkla rastlanan bir durumdur. Eşleri kayıtdışı çalışan yani sosyal güvencesi olmayan kadınların durumu ise tabii ki daha vahim bir tablo sergilemektedir. Türkiye’de kayıtdışı çalışan kesimin yüksekliği gözönüne alındığı takdirde, eşi vefat ettiği anda beş parasız kalan kadınların sayısının az olmayacağını tahmin etmek zor değil.

Türkiye’de eşlerin, aile içinde eşit haklara sahip olduğundan ya da karar alma süreçlerine eşit katılımından bahsetmek mümkün değil. Aile içi ilişkilere ve toplumsal yaşama hakim olan erkek egemen yapı, kadın ve erkeklerin doğuştan sahip oldukları farklılıklara uygun roller üstlendiği yargısından hareketle meşrulaştırılmaktadır. Türkiye’de aile içinde ve dışında kadın ve erkeklere sunulan roller, kadınların tek başlarına ya da çocuklarıyla birlikte bir yaşam sürdürebilecekleri zemini hazırlamaktan uzaktır. Erkeklerin aile yaşamından çıktıkları durumda, kadınlar kendi ayakları üzerinde durabilecek, kendi ve varsa çocuklarının geçimini sağlayabilecek olanaklardan yoksun bırakılmaktadır. 

Temel ihtiyaçların karşılanması

Kadınların ancak yaklaşık dörtte biri yiyecek, yakacak, giyecek, ev eşyası ve çocukların eğitimi gibi temel ihtiyaçlarını karşılayabilmektedir. Kira, elektrik-su faturaları gibi barınma ile ilgili sorunlar gündelik hayatları etkileyen yaşamsal sorunlar olarak ön plana çıkmaktadır.

“Beş çocukla, beş öğrenciyle kirada neler çektiğimi allah bilir...” (33 yaş, eşi cezaevinde, İstanbul)

Çevre baskısı, “namus” meselesi

“Maddiyatın yanı sıra bir de şöyle sıkıntılar var. Dul kadın sıkıntısı. Dul kadın her zaman dul kadındır, namusu yoktur, mutlaka bir namussuzluk yapar zihniyeti var  toplumda.” (42 yaş, eşi vefat etmiş, İstanbul)

Şiddet görme ve terk edilme

“Kaynana bir yerden dövdü, kocam bir yerden dövdü. Karnımı görsen hep kesik... 9 yıl sonra   ayrıldık. Herşeye rağmen, öldürmeye kalkıyordu, yastıkları yüzüme kapatıyordu öldürmeye        kalkıyordu.” (45  yaş, boşanmış, Denizli)

Bazı kentlerde şiddet gören kadınların sığınabileceği sığınma evleri bulunmasına rağmen, bu evlerde kalma süresinin kısıtlılığı ve bu sürenin sonunda kadınların, çoğunlukla küçük çocukları ile beraber, yaşamlarını sürdürebilecek maddi koşullara sahip olmaması nedeniyle, sığınma evleri halihazırdaki işleyiş biçimleriyle soruna çare olamıyor. 

Kadınların çalışması önündeki engeller, çalıştıkları işler

 Kadınların çalışmasının önündeki engellerin başında toplumsal cinsiyet temelli rol dağılımında paylarına düşen ev işleri, çocuk ve yaşlı bakımı gibi sorumluluklar geliyor. Ortalama ücret alan bir çalışanın maddi açıdan erişebileceği kreş ve yuvaların neredeyse yokluğu, kamu okullarındaki eğitimin mesai saatleriyle uyum içinde tasarlanmamış olması, kadınların çalışma yaşamına ya hiç adım atmamasına ya da çocuk sahibi olduktan sonra süreli ya da süresiz olarak işlerini terk etmelerine neden oluyor.

Araştırmanın niceliksel çalışma sonuçlarına göre eşi vefat etmiş kadınların sadece yüzde 5,5’i, boşanmış kadınların ise yüzde 26,1’i gelir getirici işlerde çalışıyor.

Özellikle küçük yaşta çocukları olan kadınlar eve iş alarak oldukça düşük ücretler karşılığı parça başı işler yapıyor ya da gündeliğe gitme, mahalledeki apartmanların merdivenlerini silme gibi zor koşullarda güvencesiz işlerde çalışıyor. 

Nasıl bir politika?

Gerek çeşitli ülkelerde yapılan çalışmalar gerek bu araştırmanın bulguları, kadınların yaşamlarını kendi tercihleri doğrultusunda iyileştirecek bir ortamın oluşturulmasının “yardım” adı altında nakit transferi yaparak mümkün olmayacağını açık bir biçimde göstermektedir. Ülkedeki gelir dağılımı eşitsizliği, kayıtdışı ve sosyal güvenceden yoksun çalışma koşullarının yaygınlığı ve toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve ayrımcı uygulamalar kadınları her alanda kısıtlayıcı birçok dinamiği tetiklemektedir. Bu çerçevede uygulanacak politikalar çalışma koşulları, gelir adaletsizliği ile birlikte toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikleri ve ayrımcılığı dönüştürmeyi hedeflemelidir. Sunulacak politikalar bir yandan yaşamını son derece güç koşullarda sürdüren kadınların sorunlarını en acil biçimde çözmeye yönelik olmalı, diğer yandan ise kadınların bir erkeğe ya da aileye bağımlı olmadan, bir birey olarak yaşamlarını sürdürebilmelerini sağlamayı hedeflemelidir. Sorunlar ortaya çıktıktan sonra onların yol açtığı yıkımlara karşı çözüm aramak yerine, bu sorunların ortaya çıkmasına neden olan toplumsal yapı ve ilişkileri dönüştürmeye yönelik politikalar üretilmesinin gerek toplumsal yaşamın geleceği gerek kamu kaynaklarının etkin kullanılması açısından önem taşıdığını düşünüyoruz.

  SENDİKALARDA ERKEK EGEMENLİĞİNE KARŞI KADIN İNİSİYATİFİ  -  KADIN DAİRESİ PROGRAMI   

Sendikalarda erkek egemenliğine karşı kadın inisiyatifi basın açıklaması

23 Haziran 2011

Direnişlerde, grevlerde en önde biz, yönetimlerde, karar organlarında erkekler,

değişmeli ve değiştireceğiz…

Bizler Sendikalı kadınlar olarak cinsiyetçi tüzük ve programlara itiraz ediyoruz,

Sendikalarda hakim olan erkek egemen yapılara, zihniyete,  tutum ve uygulamalara hayır diyoruz.

Hükümet ve patronlar muhafazakar, neo-liberal işgücü politikalarıyla, kadınlara yarı zamanlı, geçici, taşerona ve çağrıya bağlı, esnek ve güvencesiz bir çalışma modelini uygun görüyor. Bu modeli kadın istihdamını arttırmanın tek yolu olarak ileri sürüyor. Biz kadınlar bu dayatmayı kabul etmiyoruz.  Kadınlar için insana yaraşır bir iş, eşdeğerde ücret, ayrımcılıktan ve şiddetten arındırılmış bir çalışma ortamı ve iş güvencesi istiyoruz. Bu nedenlerle kadınların sendikalaşmasının zorunlu olduğunu düşünüyoruz.

Biz kadınlar, sendika temel metinlerinde, tüzük ve programlarında taleplerimizin tanımlanması gerektiğini biliyoruz. Ama ne yazık ki işçi erkekler üzerinden örgütlenme politikaları oluşturan sendikalar, işçi kadınların sorunlarını ve taleplerini yok sayıyorlar.  Bu durum böyle devam edemez. Sendikalar tek başına erkeklere ait değildir.

Bizler, işçi sendikalarında yıllardır kadın emeğinin görünür kılınması için mücadele vermemize rağmen yönetimlere sesini çok az duyurabilen kadınlarız,

Bizler, işçi ve kamu emekçileri eylemlerinde en önde giden ama yönetimlerde ve karar mekanizmalarında yok sayılan sendikalı kadınlarız,

Bizler, cinsiyetçi iş bölümüne karşı uğraş veren kadınlarız,

2010 yılının nisan ayında bir araya gelerek, cinsiyet eşitliğini gözetmeyen ve kadına yönelik ayrımcılığın önünü kapamayan sendika tüzüklerini, feminist politika içeren bir hale getirmek için Sendikalarda erkek egemenliğine karşı kadın inisiyatifini oluşturduk.

Yıllar önce 1955’de kadın komisyonu kurarak, tüzüğünde yetki sorumluluk ve çalışma biçimlerini tanımlayan ve sendikanın diğer organlarıyla ilişkilenme tarzını ortaya koyan Avusturya Sendikalar Birliği’nden (ÖGB),

Almanya’nın  en büyük  konfederasyonu olan DGB’ye,

Hizmet sendikaları konfederasyonu VERDİ’ye,

Son dönemlerde oluşan sendikal birliklerden, Avusturya İmalat Sendikaları Birliği PRO-GE’ye,

1.3 milyon üye  ile İngiltere ve Avrupa’nın en büyük kamu sendikalarından, eşitlikçi kadın yapılarıyla bilinen UNISON’a, kadar pek çok konfederasyon ve sendikanın tüzüklerinden faydalanarak, cinsiyetçilikten arınmış bir tüzük taslağı hazırladık…

Tüzük önerimizin, erkek egemen sisteme karşı olduğunu söyleyen, kadın-erkek eşitliğine önem veren, yaşamın ve çalışma yaşamının her alanında ayrımcılıkların ve eşitsizliklerin ortadan kaldırılması için mücadele yürüten, kendilerini devrimci, ilerici olarak tanımlayan sendikalar başta olmak üzere emeğin hakkını savunduğunu iddia eden tüm sendikalarda hayata geçmesini istiyoruz.

Emeği ile geçinen herkes cinsiyeti, cinsel yönelimi ve cinsiyet kimliği ne olursa olsun ayrımcılıkla ve şiddetle karşılaşma kaygısı duymadan sendika üyesi olabilmelidir. Kadınların ve LGBT bireylerin sendikalar içinde grup örgütlenmelerini kurmalarının önündeki bütün engeller kaldırılmalıdır.

Sendikalar çalışma yaşamında ve sendika içinde kadın-erkek eşitliğini sağlamalı, bu konuda politikalar üretmelidir. Sendikalarda kadınların sendikal örgütlenmeleri üzerinde her türlü engelin kaldırılması için mücadele edilirken, biz kadınların sendika içinde yeterli biçimde temsili için, kota da dahil olmak üzere her türlü pozitif ayrımcılık tedbirleri hayata geçirilmelidir.

Ev işi ve bakım hizmetlerini sadece kadınların yaptığını ve erkeklerin yapmadığı, bunun içinde kadınların mesleki eğitim ve sendikal eğitim almalarının önünde önemli engel oluşturduğunu saptayarak, sendika tüzüklerinde kadınların bu temel sorununu çözümleyecek maddeler hayata geçmelidir.

Sendikalar içinde kadınlara yönelik cinsel suç tanımı yapılmalı, bu suçu işleyen sendika üyesi ya da sendika yöneticisine suçun ağırlığına göre uyarı, uzaklaştırma cezası verilmeli ya da üyeliği iptal edilmelidir. Taciz, cinsel saldırı, mobbing, tecavüz, fiziki şiddet gibi kadına yönelik suçlarda kadının beyanı esas sayılmalıdır. Kadınlara yönelik suçların takibi kadınlar tarafından oluşturulan bir disiplin kurulu tarafından yapılmalıdır.

Kadınlara yönelik ayrımcılıkların ortadan kaldırılması, işçi kadının çıkarlarını savunan sendikal politikaların oluşturulması için kadınların sendikalar içinde örgütlenmeleri, kendi yapılarını ya da grup örgütlenmelerini kurmalarının önündeki bütün engeller kaldırılmalıdır. Sendika tüzük ve yapılarında kadınların ve ayrımcılığa uğrayan tüm bireylerin, grup örgütlenmelerine yer verilmelidir.

Bizler biliyoruz ki bir araya gelerek bir güç oluşturduğumuzda ancak sesimizi duyurup,  sendikalar içindeki erkek egemenliğini ortadan kaldırabiliriz.

İşte Novamed, işte Desa, işte Tekel-Direnişi, işte Bericap. Biz, sendikalı, sendikasız ve sendikalarda örgütlenme çalışması yapan kadınlar olarak, grevlerde, direnişlerde, gösteri yürüyüşlerinde en ön saflarda yer alıyoruz, ama ne yazık ki sendikaların, yetki ve karar organları erkeklerin iktidarındadır. Bu durum artık değişmeli…

Biz işçi ve kamu emekçileri sendikalarından gelen kadınlar sendikalarda hakim olan erkek egemen yapılara, zihniyete, tutum ve uygulamalara karşı isyan ediyoruz. 

Mutlaka ama mutlaka daha fazla sendika üyesi kadın, daha çok kadın temsili, daha fazla kadın delege, kadın yönetici ve daha fazla kadın sendika başkanı ve de sendikalarda kadın örgütlenmeleri istiyoruz.

Bunun için ayrımcılıktan arındırılmış sendika tüzükleri, kadın üyelerin taleplerini yansıtan sendika programlarına ihtiyacımız var.

Biz kadınlar olarak algılarını ve kapılarını kadın üyeye ve kadın temsilcilere, kadın yöneticilere kapayan sendikaları artık istemiyoruz. Hazırladığımız sendika tüzük ve program önerimizi kamuoyuna açıklıyor, konfederasyon ve sendikaların tüzük ve program metinlerini ivedilikle değiştirmeleri için çalışmalara başlamalarını istiyoruz.

Toplantı talebimize olumlu cevap veren DİSK yönetimini bugün saat 12.30da ziyaret edeceğimizin haberini sizlere iletirken bunun ilk adım olduğunu, diğer ziyaretlerin devam edeceğini bilmenizi isteriz.    Yaşasın kadınların mücadelesi

Türkiye'de Kadın Emeği ve İstihdamı Sorun Alanları ve Politika Önerileri raporunun ingilizce çevirisini yayınladık. 

KEİG Platformu'nun Women's Labor and Employment in Turkey Problem Areas and Policy Suggestions adlı ingilizce raporuna http://www.keig.org/eng/Yayinlar.aspx  adresinden ulaşabilirsiniz. Raporun basılı kopyasını iletisim@keig.org adresinden isteyebilirsiniz.   

KEİG Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme Çalıştayı 3 Kasım 2008

KEİG Platformu, 3 Kasım tarihinde Boğaziçi Üniversitesi Rektörlük Salonunda, Türkiye’de Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme: Dersler, Sorunlar, Öneriler konulu bir çalıştay gerçekleştirdi.

Çalıştaya Glasgow Caledonian Üniversitesinden Dr. Ailsa McKay yönlendirici olarak katıldı. Ailsa McKay, Toplumsal Cinsiyet ve Ekonomi uzmanı, İskoç Parlamentosu’nun Bütçe Sürecinde Fırsat Eşitliği Komisyonu 2008/09 dönemi uzman danışmanı ve Avrupa Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme Ağı kurucusudur.

Toplantıya kadın örgütleri, akademisyenler, sivil toplum örgütleri, sendikalar, belediyeler, valilik temsilcileri katıldılar. Çalıştay Friedrich Ebert Stiftung Türkiye Temsilciliğinin desteği ile gerçekleşmiştir.

Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme konusunda İskoçya ve diğer ülkelerdeki deneyimlerini aktaran Ailsa McKay’in sunumunun Türkçesini sitemizde yayınlıyoruz. http://www.keig.org/RaporVeriler_TURK_Ayrinti.aspx?id=30 

Prof. Dr. Gülay Günlük-Şenesen, İstanbul Üniversitesi tarafından TBMM Plan Bütçe Komisyonunun düzenlediği Bütçe Sürecinde Parlamentonun Değişen Rolü Sempozyunumda yaptığı sunumu Türkiye için bir değerlendirme kapsamında yayınlıyoruz. http://www.keig.org/RaporVeriler_TURK_Ayrinti.aspx?id=31 

Çalıştayın tartışma kısmında katılımcılar, Toplumsal Cinsiyet Bütçeleme Grubu oluşturmayı ve birlikte çalışmayı önerdiler. Sağlık ve sosyal güvenlik bütçesini inceleyerek çalışmalarına başlayabileceklerini vurguladılar.

KEİG Yayını: Avrupa Birliğinde Çalışma Yaşamında Kadın-Erkek Eşitliği: Türkiye Açısından Karşılaştırmalı Bir İnceleme 

Aysun Sayın tarafından hazırlanan bu çalışma, Avrupa Birliği'ne giriş sürecindeki Türkiye'de, istihdam alanındaki kadın-erkek eşitliğini sağlamaya yönelik mevzuatı özetlemekte ve aynı zamanda eşitlik politikaları üzerine bir tartışma yürütmektedir. Yayına ulaşmak için tıklayınız. http://www.keig.org/Yayinlar_Ayrinti.aspx?id=73

Euromed Politikaları Konferansı , Akdeniz’de Kadınların Ekonomik Hakları,  Brüksel, 17 – 18 Kasım 2008 tarihinde yapıldı.

Toplantıya kadınların ekonomik açıdan güçlendirilmesi alanlarında çalışan AB ve BM görevlileri ile Filistin, Lübnan, Mısır, Fas, Tunus, Ürdün, Suriye, Cezayir, Fransa, Kıbrıs, Almanya, İsrail, İtalya, Norveç, İngiltere ve ABD’den bürokratlar, STK temsilcileri, gazeteciler katıldı.

KEİG Platformu üyesi Prof. Dr. Gülay Günlük Şenesen, Facing The Challenge: KEIG – Turkey, Women's Labour and Employment Initiative içerikli sunumu gerçekleştirdi. Euromed web sayfasinda da yer alacak sunumuna http://www.keig.org/RaporVeriler_TURK_Ayrinti.aspx?id=10 ulaşabilirsiniz.

Mayıs 2008’de British Council-EUROMED-Kahire toplantısına bölge raporunun tartışmacısı olarak çağırılan, ayrıca Türkiye hakkında bilgi vermesi istenen Gülay Günlük Şenesen, sunuşun sonunda bir politika değerlendirme örneği olarak KEİG’den bahsetmişti. Daha sonra KEİG tanıtım yazısı bültenlerinde yer almıştı.